Wkrótce
Historia klasztoru i zwiedzanie
- kliknij, aby powiększyć-
Historia klasztoru
Klasztor paradyski jest jednym z najciekawszych zespołów zabytkowych Ziemi Lubuskiej. Od połowy XIII wieku stanowił ważny ośrodek życia religijnego i intelektualnego, promieniując swoimi wpływami na ziemie Wielkopolski, Śląska i zachodniej Europy. Wyjątkowej urody kościół, bogato polichromowane krużganki i refektarz, reprezentacyjne pomieszczenia opackie czy zakonne zbiory biblioteczne należały w późnych wiekach średnich i w okresie baroku do najbogatszych w tej części Polski i Europy.
- kliknij, aby powiększyć-
Najstarsze dzieje Paradyża (XIII-XIV w.)
Zgodnie z systemem filiacji, opactwo paradyskie było pośrednią filią opactwa w Marimond, a opactwem macierzystym był Lehnin. Cystersów z położonego w Brandenburgii Lehnina sprowadził do Gościkowa, za zgodą księcia wielkopolskiego Władysława Odonica i biskupa poznańskiego Pawła, wojewoda poznański Bronisz z rodu Doliwów.
29 stycznia 1230 r. wystawiony został przez komesa Bronisza dokument fundacyjny, w którym określono miejsce powstania przyszłego opactwa – wieś Gastecove – oraz wymieniono wsie stanowiące jego uposażenie. Bronisz nadał cystersom dziewięć wsi ze swoich dóbr rodowych. Wszystkie wymienione w dokumencie wsie znajdowały się między Książem a Śremem, nie były zatem położone bezpośrednio wokół Gościkowa.
Wystawienie dokumentu fundacyjnego dało podstawy do sprowadzenia zakonników. Władze zakonu, do których zwrócił się w tej sprawie Bronisz, nakazały w 1232 r. opatom z Kołbacza i Łekna przeprowadzić wizytację miejsca, w którym miał stanąć nowy klasztor. Trzy lata później zalecono następną wizytację, być może w związku z niedojściem do skutku pierwszej. Wydanie pozytywnej opinii spowodowało, że w 1236 r. nastąpiło uroczyste poświęcenie fundacji i wprowadzenie zakonników do nowego klasztoru.
Pierwszą siedzibą paradyskich cystersów był drewniany klasztor położony na lewym brzegu Paklicy. Wybór tego właśnie miejsca nie był przypadkowy, wszystkie bowiem opactwa cysterskie wznoszone były na terenach o wybitnych walorach krajobrazowych. Warto także podkreślić, że położenie wsi Gościkowo w dolinie i przepływająca przez wieś rzeka w pełni odpowiadały potrzebom gospodarczym konwentu.
Zgodnie ze zwyczajem, nowi gospodarze Gościkowa zmienili nazwę wsi na Paradisus Sanctae Mariae - Raj Matki Bożej. Łacińska nazwa opactwa została wkrótce spolszczona na Paradyż. Nazwy opactw związane z kultem maryjnym były bardzo charakterystyczne u cystersów. Słynęli w całej Europie ze szczególnej czci oddawanej Najświętszej Marii Pannie. Cała liturgia cysterska miała charakter maryjny, a zgodnie z uchwałami kapituł generalnych jeszcze z XIII w., wszystkie konwenty miały być poświęcone NMP. Również świątynia paradyska poświęcona była Najświętszej Marii Pannie oraz dodatkowo św. Marcinowi - biskupowi.
W latach 1270-1290 rozpoczęta została budowa kościoła paradyskiego, prace prowadzili murarze sprowadzeni z Doberlug. Historycy są na ogół zgodni, iż świątynie i klasztory wznoszono bardzo długo, z reguły dziesiątki lat, niekiedy nawet dłużej. Również w opactwie paradyskim prace budowlane nad najstarszą świątynią trwały około 100 lat i według najnowszych badań archeologicznych nigdy nie zostały doprowadzone do końca zgodnie z pierwotnym projektem. W założeniach budowniczych najstarszy kościół miał być wzniesiony na planie krzyża, jednak po ukończeniu naw i części transeptu trwające od dziesięcioleci prace przerwano. Cała świątynia została skrócona poprzez zamurowanie wschodnich arkad międzynawowych. W utworzonej w ten sposób zamkniętej przestrzeni prezbiterium umieszczony został ołtarz główny. Za prezbiterium stworzona została nawa łącznikowa ze sklepieniami o tej samej wysokości co nawy boczne. Prace te prowadzone były w XIV w., a poświęcenia kościoła z czternastoma ołtarzami dokonano w 1397 r.
Gotycka budowla kościoła paradyskiego stanowiła unikatowy przykład połączenia cech architektonicznych występujących w świątyniach cysterskich na Śląsku i w Brandenburgii.
Zgodnie z tradycją, budowę opactwa rozpoczynano od kościoła, następnie wznoszono skrzydło klasztorne. W Paradyżu murowany klasztor przylega do świątyni od strony południowej. W XIII w. wzniesiono dwukondygnacyjny konwent wokół kwadratowego wirydarza. Do zespołu klasztornego przylegał od strony południowej drugi gotycki kościół pod wezwaniem Świętego Ducha, który mógł być pierwotnie najstarszą świątynią. Nieznany jest czas jego powstania. Późniejsze przebudowy doprowadziły do włączenia kościoła w zabudowania klasztorne. Świadczy o tym widok opactwa z połowy XVIII w. autorstwa Fryderyka B. Wernera, na którym dawny kościół stanowił część klasztoru.
Hojność fundatora, kolejne dotacje i przychylność książąt spowodowały szybkie powiększenie dóbr cystersów paradyskich. W XIII w. dobra ziemskie opactwa obejmowały obszar ponad 16 tys. hektarów. Książęta wielkopolscy nadali opactwu także immunitet sądowy.
Paradyskich cystersów otaczali opieką władcy, Książęta wielkopolscy począwszy od Władysława Odonica, który wziął klasztor pod swoją opiekę jeszcze w 1235 r., także Bolesław Pobożny i Przemysław I nadali cystersom szereg przywilejów. Po zjednoczeniu państwa polskiego również królowie obejmowali opieką opactwo, wśród nich Władysław Łokietek, Ludwik Węgierski, Jan Olbracht. Nadgraniczne położenie opactwa i posiadane dobra poza granicami państwa polskiego powodowały, że opaci zwracali się z prośbą o opiekę do innych władców. W 1370 r. opactwo wziął w opiekę margrabia brandenburski Otton, a w 1413 r. król Zygmunt Luksemburski potwierdził prawa do dóbr. Koniec XIV wieku to czasy, w których opactwo paradyskie posiadało już konsekrowaną świątynię, ukształtowany klucz dóbr ziemskich i dobrze funkcjonującą gospodarkę.
- kliknij, aby powiększyć-
Opactwo paradyskie w XV i XVI wieku
U schyłku średniowiecza i w początkach doby nowożytnej Paradyż był już znaczącym ośrodkiem religijnym. Od 1478 r. opaci paradyscy wyznaczeni zostali przez władze zakonu do wizytowania wszystkich klasztorów cysterskich w Wielkopolsce. W XV w. opactwo stało się także centrum życia kulturalnego i naukowego. Księgozbiór biblioteki klasztornej zaliczany był do największych w Polsce. O dużej roli opactwa w kształtowaniu ówczesnego życia naukowego najlepiej świadczy fakt, iż właśnie z Paradyża pochodził najwybitniejszy przedstawiciel cystersów w XV-wiecznej Polsce -Jakub z Paradyża, absolwent, a następnie wykładowca Uniwersytetu Krakowskiego, uczestnik soboru w Bazylei. Był on autorem kilkudziesięciu znaczących prac z zakresu mistyki, ascetyki, reformy kościelnej. Także inni bracia, podobnie jak Jakub, studiowali na uniwersytetach, również zagranicznych. Rozwój kulturalny i naukowy opactwa w XV w. przebiegał pomyślnie, mimo nie zawsze korzystnej sytuacji finansowej.
Przez stulecia opactwo paradyskie i jego ziemie położone były na pograniczu trzech państw: Rzeczypospolitej, Brandenburgii i Śląska należącego do Korony Czeskiej.
Wiek XVI przyniósł opactwu wiele zmian w zakresie organizacji władz. W 1538 r. król polski Zygmunt Stary nakazał, aby odtąd godność opata piastował wyłącznie Polak. Pomimo królewskiego zalecenia, pierwszy polski opat, Stanisław Wierzbiński, objął władzę dopiero w 1558 r. Kolejny polski władca, król Zygmunt August, wprowadził w Paradyżu stanowisko opata komandoryjnego, który miał urzędować oprócz opata zakonnika.
Dobrze prosperujące w XV w. gospodarstwo cystersów w wieku XVI zaczęło podupadać. Nie zmieniły tego nawet dochody uzyskiwane od dzierżawców dóbr klasztornych. Opaci zmuszeni byli zaciągnąć pożyczki, co w konsekwencji doprowadziło u schyłku XVI w. do ogromnego zadłużenia. Zła sytuacja finansowa wpłynęła także na pogorszenie się stanu budowli opactwa, Brak pieniędzy na remonty spowodował, że zniszczeniu uległ dach kościoła klasztornego. Klasztor i kościół w XVI w. musiały jednak przedstawiać się okazale, a wyposażenie świątyni musiało być bardzo bogate, pomimo trudności finansowych, o czym świadczyły dwie pary organów oraz liczne obrazy. W 1580 r., kiedy opactwo paradyskie weszło w skład polskiej prowincji cysterskiej, zaliczone zostało do grupy opactw średnich.
- kliknij, aby powiększyć-
Wielki pożar 1633 r. i odbudowa opactwa
Na początku XVII w., dzięki sprzyjającej koniunkturze na produkty rolne, sytuacja gospodarcza opactwa zaczęła się poprawiać. Podobnie jak wielu innych właścicieli ziemskich w Rzeczypospolitej, cystersi sprzedawali głównie zboże, a także sukno. Do 40 zakonników wzrosła liczba braci. Powolny proces poprawy sytuacji finansowej opactwa został jednak wkrótce zahamowany. Po raz kolejny nadgraniczne położenie opactwa stało się przyczyną jego zniszczenia. W czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648), której działania nie dotknęły w zasadzie ziem Rzeczypospolitej, na położony tuż przy granicy klasztor i jego dobra najechały protestanckie wojska brandenburskie i szwedzkie.
W tych trudnych latach opatem paradyskim był Marek Łętowski (1617-1629). Zgodnie z łacińskim napisem umieszczonym na marmurowej płycie z herbem opata w przedsionku kościoła, był on sekretarzem króla Zygmunta III Wazy oraz wychowawcą jego syna, królewicza Władysława. Łętowski, bardzo dbający o klasztor, był fundatorem srebrnej, pozłacanej wiecznej lampy, wspaniałego zabytku sztuki złotniczej. Wisząca pośrodku nawy głównej lampa zawiera herby opactwa i osobisty Łętowskiego. Ten sam opat ufundował również srebrną łódkę na kadzidło, na której umieszczony został jego herb.
Dopełnieniem zniszczeń wojennych był wielki pożar opactwa, który wybuchł 10 kwietnia 1633 r., Pastwą płomieni padły zabudowania klasztorne i kościół. Pomimo objęcia opieką spalonego opactwa przez króla polskiego Władysława IV i zobowiązań nowych opatów, iż odbudują zniszczone budowle, prace remontowe trwały bardzo długo.
Ważnym wydarzeniem w dziejach podnoszącego się z pożogi opactwa było ufundowanie przez opata Zygmunta Czyżowskiego obrazu Matki Bożej z Dzieciątkiem, namalowanego w Bolonii w 1650 r. Obraz przywieziony został z pielgrzymki do Rzymu, którą odbył Z. Czyżowski z okazji Roku Świętego. Na obrazie, poniżej wizerunku Matki Bożej, umieszczone zostały dwie łacińskie inskrypcje. Treść pierwszej z nich wyjaśnia genezę obrazu, obok niej widnieje polski herb szlachecki - Topór, którym pieczętował się fundator. Druga inskrypcja: MATER DEI MEMENTO MEN DECUS PARADISI ORA PRO NOBIS - Matko Boża pamiętaj o mnie, ozdobo Paradyża módl się za nami, to wezwanie modlitewne pozostawione przez fundatora. Słynący łaskami obraz szybko zyskał miano Matki Bożej Paradyskiej i przez stulecia pielgrzymowali do niego wierni z Wielkopolski i Śląska. W przeszłości obraz pokryty był srebrnymi sukienkami i złotymi koronami. Barokowa kaplica Matki Bożej Paradyskiej usytuowana jest w południowo-wschodniej części kościoła, sam obraz umieszczono w klasycystycznym ołtarzu z figurami aniołów.
Szczególna rola w odbudowie kościoła i klasztoru przypadła opatowi Janowi Szczuce (1666-1690), to właśnie on ufundował nie zachowany do naszych czasów ołtarz główny i wyposażył świątynię. W czasach jego pontyfikatu odbudowano także budynki klasztorne i bibliotekę.
- kliknij, aby powiększyć-
500 lat opactwa Paradyż perłą sztuki barokowej XVIII w.
W XVIII wieku w Paradyżu uroczyście obchodzono jubi¬leusz 500-lecia fundacji klasztoru. W czasach pontyfikatu opata Józefa Gorczyńskiego (1722-1744) starannie przy¬gotowywano się do jubileuszu. Podjęto prace nad gruntowną przebudową klasztoru w duchu sztuki barokowej. Właśnie w XVIII stuleciu ukształtowano ostateczny obraz opactwa, zachowany do dnia dzisiejszego jako wyjątkowej klasy dzieło sztuki barokowej.
Przebudowę opactwa przyspieszył kolejny pożar w 1722 r., który zniszczył część budynków klasztornych. Prace, które objęły zarówno budynki, jak i wnętrze kościoła, trwały do 1788 r. Barokowe budynki klasztorne zaprojektowane zostały w I poł. XVIII w. Autorem przebudowy był Ślązak, architekt królewski Karol Marcin Frantz. Barokizacja zespołu klasztornego prowadzona była z uwzględnieniem gotyckiej struktury. Dawne mury i gotyckie sklepienia kościoła harmonizowały z barokowym i klasycystycznym wyposażeniem wnętrza.
We wnętrzu kościoła dominuje późnobarokowy ołtarz główny, wykonany z drewna lipowego w latach 1736-1739. Autorem obrazów przedstawiających Wniebowzięcie NMP i św. Marcina umieszczonych w ołtarzu był znany malarz działający na Śląsku i w Czechach - Feliks Antoni Scheffler. Dwukondygnacyjny ołtarz zwieńczony jest niezwykle bogato zdobionym baldachimem, z rzeźbami przedstawiającymi postaci świętych. Po bokach obrazu z Wniebowzięciem NMP umieszczono figury przedstawiające z lewej strony świętych: Piotra, Grzegorza Wielkiego i Augustyna, natomiast z prawej - świętych: Pawła, Ambrożego i Hieronima. W górnej części ołtarza, po bokach obrazu ze św. Marcinem, umieszczono mniejsze figury świętych, po lewej stronie: św. Benedykta z Nursji i św. Wojciecha, a po prawej św. Bernarda z Clairvaux i św. Stanisława. Między dolną i górną kondygnacją ołtarza figury aniołów trzymają kartusz z owalną tarczą, na której widnieje emblemat maryjny, poniżej dwie wstęgi z łacińską inskrypcją: FIDITE MORTALES IRATI FLAMMEA CAELI SIDERA MITESCUNT AETHERA VIRGO SUBIT - Uwierzcie śmiertelni w gniewie, płonące na niebie gwiazdy bledną, gdy w niebo Dziewica wstępuje. W zwieńczeniu ołtarza znajduje się baldachim z glorią anielską i umieszczoną na szczycie figurą Archanioła Michała trzymającego na łańcuchu pokonanego szatana.
Wyjątkowym zabytkiem jest także architektoniczno-szafkowe tabernakulum umieszczone w obrotowej niszy. Ozdobione jest płaskorzeźbioną sceną wieczerzy Jezusa z dwoma uczniami w Emaus. Na szczycie tabernakulum znajduje się srebrny krzyż. Po lewej i prawej strome tabernakulum, w podstawach kolumn umieszczono dwie gabloty relikwiarzowe. W przeszklonych gablotach złożono relikwie świętych: Amancjusza, Cedoniusza, Damazego, Donata i Sewelianusa, sprowadzone do klasztoru w poł. XVII w. Uroczystej konsekracji ołtarza dokonano po zakończeniu prac w 1739 r.
Do najcenniejszych zabytków wnętrza, oprócz ołtarza głównego, należą późnobarokowe i klasycystyczne ołtarze boczne, ustawione naprzeciwległe w nawach bocznych. Ołtarze w nawie południowej, poświęcone Św. Stanisławowi oraz św. Janowi Nepomucenowi, zawierają obrazy z przedstawieniami tych świętych. Natomiast w nawie północnej w ołtarzach umieszczono obrazy przedstawiające św. Walentego i św. Barbarę.
Przyścienne, późnobarokowe ołtarze znajdują się także w nawie obejścia za ołtarzem głównym. Na wschodniej ścianie obejścia umieszczono trzy ołtarze poświęcone Bernardowi z Clairvaux, Benedyktowi z Nursji oraz Chrystusa ubiczowanego.
Z czasów barokizacji pochodzi także ambona z baldachimem, na którym umieszczono rzeźby z personifikacjami Wiary, Nadziei i Miłości, kosz ambony podpiera figura anioła. Okazale prezentują się także wczesnoklasycystyczne stalle, wykonane - podobnie jak ambona - z lipowego drewna. W oparciach stalli umieszczono medaliony z ośmioma portretami: św. Benedykta, papieża Urbana IV, bł. Gwidona, św. Adolfa, św. Bernarda, papieża Eugeniusza III, bł. Konrada oraz bł. Wincentego zwanego Kadłubkiem.
Dopełnieniem barokowego wyposażenia wnętrza jest okazała empora organowa, kształtem upodobniona do łuku triumfalnego, zdobiona sztukateriami w kształcie girland z instrumentami muzycznymi. Ponad wejściem - wizerunek godła opactwa. Emporę zwieńczono attyką, na której w centralnym miejscu umieszczono otoczoną wieńcem laurowym tarczę z herbem króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego. W polu tarczy umieszczono: Orła Białego i Pogoń litewską, a pośrodku małą tarczkę z herbem szlacheckim Ciołek - znakiem osobistym króla.
Barokowa przebudowa w znacznym stopniu zmieniła także zewnętrzny wygląd kościoła. Dawna gotycka świątynia nie posiadała wież, a jedynie małą wieżyczkę, tzw. sygnaturkę. W XVIII w. od strony zachodniej przystawiona została do bryły kościoła dwuwieżowa fasada. Wieże o wysokości 57 m, przykryte miedzianymi hełmami z latarniami, wysunięte są przed ścianę frontową wejścia głównego. W ramach XVIII-wiecznej przebudowy powiększony został klasztor. Dobudowano w tym czasie nowe budynki w części wschodniej. Barokowe budowle, rozplanowane w kształcie podkowy, utworzyły nowy wewnętrzny dziedziniec nazywany wielkim wirydarzem.
W narożach budynków klasztornych od zewnętrznej strony wzniesione zostały w XVIII w. trzy baszty alkierzowe nakryte dzwonowatymi hełmami. Od strony północnej fasady kościoła wybudowano podobne do baszt cylindryczne kaplice. Jedna z nich - pod wezwaniem św. Wojciecha - ufundowana została przez opata J. Gorczyńskiego. Wejście do kaplicy zamyka zdobiona klasycystyczna krata z XVIII w. Druga z kaplic - pod wezwaniem Świętego Krzyża - ozdobiona została freskami tematycznie związanymi z Męką Pańską, w jej wnętrzu znajduje się klasycystyczny ołtarz z drewnianym późnogotyckim krucyfiksem, pod krzyżem stoją dwie figury aniołów trzymające w dłoniach włócznię i drzewiec zakończony gąbką.
Kiedy prace związane z barokową przebudową opactwa zmierzały ku końcowi, wzniesiono w 1775 r. rokokową kolumnę z figurą Najświętszej Marii Panny. W jej otoczeniu umieszczone zostały cztery figury świętych: Roberta, Benedykta, Bernarda i Scholastyki. Barokowa reprezentacyjna budowla kościoła i zespołu klasztornego należała do najbardziej okazałych na dawnym pograniczu wielkopolsko-śląskim. Świadczyła także o prestiżu Kościoła i cystersów.
- kliknij, aby powiększyć-
Likwidacja opactwa
Wiek XVIII, w którym tak wspaniale odnowiono budowle paradyskie, był ostatnim stuleciem rozwoju opactwa. Pomimo spadku liczby zakonników i trudności w zarządzaniu dobrami ziemskimi, ówcześni opaci potrafili zgromadzić wystarczające środki, aby z rozmachem przeprowadzić prace związane z barokizacją klasztoru. Po 1740 r., wraz z zajęciem przez króla pruskiego Śląska, a z nim ziemi świebodzińskiej, utrudnione zostało zarządzanie dobrami ziemskimi.
Drugi rozbiór Polski w 1793r, i w konsekwencji włączenie wraz z Wielkopolską opactwa w granice państwa pruskiego, przyspieszył upadek klasztoru. W 1796 r. większość dóbr paradyskich została skonfiskowana przez rząd pruski. Ostatecznej likwidacji opactwa dokonano w 1834 r. Przebywających w klasztorze zakonników skierowano do okolicznych parafii wiejskich. Część wyposażenia klasztoru sprzedano na licytacji. Słynna biblioteka klasztorna uległa rozproszeniu, przy czym już wcześniej część księgozbioru przekazana została przez Karola Fałęckiego, ostatniego przeora paradyskiego, do biblioteki w Warszawie.
Po 600 latach od czasu fundacji, cystersi zmuszeni zostali do opuszczenia swojego opactwa, do którego już nigdy nie powrócili. Paradyż, wzniesiony i otaczany troskliwą opieką przez pokolenia cystersów, został przejęty przez państwo pruskie.
- kliknij, aby powiększyć-
Królewskie Seminarium Nauczycielskie w Paradyżu (1836-1926)
Zachowane w dobrym stanie budynki dawnego opactwa nie stały długo opustoszałe. Rząd pruski postanowił, że powstanie w nich królewskie seminarium kształcące nauczycieli. W czasie istnienia seminarium nauczycielskiego w miarę możliwości jego władze dbały o dawne kościoła, głównie kaplice, zostało otynkowane. W tym czasie przykryto tynkiem freski w kaplicy Świętego Krzyża, na nowo odsłonięte dopiero w czasie remontu w latach 1965-1970. W 1921 r. rozpoczęto przebudowę i renowację organów, zakończoną w 1931 r. W ostatnich latach istnienia seminarium przeprowadzono prace renowacyjne koron i sukienek z obrazu Matki Bożej Paradyskiej.
- kliknij, aby powiększyć-
Państwowa Szkoła Średnia (1922-1939)
Pierwsi uczniowie nowej szkoły przyjęci zostali w 1922 r., jeszcze w czasie istnienia seminarium nauczycielskiego. Państwowa Szkoła Średnia przeznaczona była przede wszystkim dla uczniów z rodzin średnio zamożnych, którzy z różnych przyczyn nie poszli do gimnazjum, ale ukończyli pełną szkolę elementarną. W 1939 r. szkoła została niespodziewanie rozwiązana, a uczniów przeniesiono do innych placówek.
W 1933 r. na terenie otaczającym kościół prowadzone były prace wykopaliskowe, które miały na celu odnalezienie reliktów pozostałych po pierwotnym najstarszym wschodnim założeniu, Wykopaliska nie zostały jednak zakończone. W tym samym czasie w jednym z czasopism wychodzących w Świebodzinie zamieszczona została informacja o odkryciu pozostałości portalu bocznego pierwotnej fasady zachodniej.
- kliknij, aby powiększyć-
Księża Salezjanie w Paradyżu (1946-1952)
Po wojnie zmieniona została nazwa miejscowości ponownie na Gościkowo. W 1946 r. dawne opactwo znów znalazło się we władaniu Kościoła, który przekazał dawne opactwo Księżom Salezjanom. Do Paradyża salezjanie przybyli w lipcu 1946 r. i objęli klasztor z zamiarem założenia zakładu dla chłopców. W 1947 r. podjęte zostały prace remontowe związane z adaptacją budynków klasztornych do potrzeb zakładu.
- kliknij, aby powiększyć-
Wyższe Seminarium Duchowne w Gościkowie-Paradyżu
W 1952 r. podjęto decyzję o przeniesieniu Wydziału Filozoficznego Seminarium do Gościkowa-Paradyża. Inauguracja roku akademickiego odbyła się w październiku 1952 r., a w grudniu paradyskie Seminarium zostało poświęcone przez ks. Prymasa Stefana Wyszyńskiego. Po wielu latach pocysterskie budowle w Paradyżu ponownie wypełniły się studiującą młodzieżą. Długoletni rektor paradyskiego Seminarium (1953-1971) ks. Gerard Dogiel wspominał, iż decyzja o przeniesieniu była ze wszech miar słuszna i korzystna zarówno dla seminarium, bo stary klasztor - wysokiej klasy dzieło sztuki sakralnej - stanowił wymarzone środowisko dla formacji kapłańskiej, jak i dla wspaniałego zabytku - perły Ziemi Lubuskiej, który przez lata czekał na mecenasa i odnowiciela. Studia w Paradyżu dla rzesz alumnów związane były z nauką, ale także z pomocą w pracach renowacyjnych klasztoru i kościoła. Od samego początku funkcjonowania Seminarium w Paradyżu rozpoczęto prace, najpierw zabezpieczające zabytek przed dalszym niszczeniem, a wkrótce także renowacyjne.
Lata sześćdziesiąte zapisały się w dziejach Paradyża prowadzonymi na wielką skalę pracami konserwatorsko-rewaloryzacyjnymi. Zainicjowane przez niestrudzonego rektora ks. G. Dogiela prace opisane zostały w książce jego autorstwa o dziejach opactwa paradyskiego. W 1966 r. prawie dokładnie w 200 lat od czasu, kiedy w XVIII wieku cystersi paradyscy przeprowadzili gruntowną barokizację kościoła i klasztoru, podjęte zostały prace nad regotyzacją wnętrza kościoła. Oczyszczone zostały ceglane elementy gotyckie, żebra na sklepieniach naw. Jak ogromne wrażenie wywiera na gości opactwo, najlepiej świadczy fakt, iż w czasie Sesji Plenarnej Episkopatu Polski, odbywającej się w 1971 r. w Paradyżu, uczestniczący w jej obradach biskupi wyrażali zgodnie opinię, że jest to najpiękniejsze seminarium w Polsce.
REGULAMIN ZWIEDZANIA
POCYSTERSKIEGO ZESPOŁU KLASZTORNEGO W GOŚCIKOWIE-PARADYŻU
1. Zespół poklasztorny jest siedzibą Zielonogórsko-Gorzowskiego Wyższego Seminarium Duchownego i przede wszystkim pełni funkcję domu studiów oraz formacji duchowej kandydatów do kapłaństwa. Wszystkich drogich Gości prosimy o wyrozumiałość i uszanowanie sakralno-formacyjnego charakteru tego miejsca.
2. Zamiar wejścia na teren obiektu prosimy zgłosić u furtiana (portiera). Zwiedzanie obiektu przez grupy zorganizowane (turystyczne bądź pielgrzymkowe - także prowadzone przez osoby duchowne) oraz osoby indywidualne jest możliwe wyłącznie w towarzystwie przewodnika - alumna. Dla zwiedzających udostępniony jest kościół oraz muzeum, możliwy jest też spacer po ogrodach. Nie ma możliwości zwiedzania innych pomieszczeń klasztoru.
3. Godziny zwiedzania:
W TRAKCIE ROKU AKADEMICKIEGO (OD PAŹDZIERNIKA DO CZERWCA):
Od poniedziałku do piątku:
- przed południem ze względu na trwające wykłady tylko o pełnych godzinach:
9:00, 10:00, 11:00, 12:00; ponadto dla grup zorganizowanych,
Po wcześniejszym umówieniu się telefonicznie, także o godz. 9:30, 10:30 i 11:30
- po południu w poniedziałki oraz od środy do soboty w godz. 13:00-17:00;
we wtorki zwiedzanie jest niemożliwe, a w piątki w Okresie Wielkiego Postu
zaczyna się po Drodze Krzyżowej (ok. 14:30-15:00)
W niedziele:
- przed południem w godz. 9:00-10:30, po południu w godz. 13:00-15:30
W OKRESIE WAKACYJNYM (OD LIPCA DO WRZEŚNIA):
- codziennie w godz. 9:30-12:00, 13:00-18:00, 19:00-20:00
4. Zwiedzanie jest niemożliwe w czasie trwania rekolekcji i dni skupienia, a może być znacznie ograniczone w czasie festiwali, konferencji czy pielgrzymek. Zachęcamy do wcześniejszego, telefonicznego zgłoszenia zwłaszcza grup zorganizowanych, aby uniknąć przykrych niespodzianek z tego powodu (tel. 068 381 10 21). W czasie ferii zimowych i świątecznych obowiązuje porządek wakacyjny. W pierwszy dzień Bożego Narodzenia i Wielkanocy oraz w dniu Nowego Roku obiekt jest niedostępny dla zwiedzających.
5. Oprowadzanie grup zorganizowanych (powyżej 15 osób) odbywa się w miarę możliwości na bieżąco, przy czym pierwszeństwo mają grupy zgłoszone wcześniej telefonicznie. Jednorazowo grupa nie powinna przekraczać 50-60 osób. Osoby przybywające indywidualnie będą oprowadzone po zebraniu się większej grupy chętnych (ok. 10 osób), jednak nie później niż po ok. 30 minutach oczekiwania.
6. Obiekt ma charakter sakralny, dlatego wszystkich drogich Gości prosimy o zachowanie ciszy i ładu, wejścia w odpowiednim stroju, nie spożywania lodów, napojów itp. oraz nie wprowadzania zwierząt. Na terenie klasztoru obowiązuje również zakaz palenia tytoniu. W czasie zwiedzania nie wolno odłączać się samowolnie od grupy. Osoby w stanie wskazującym na spożycie alkoholu nie będą wpuszczane do klasztoru. Opiekunów grup dziecięcych i młodzieżowych prosimy o zwrócenie szczególnej uwagi na zachowanie podopiecznych.
7. Zwiedzanie obiektu jest bezpłatne, będziemy jednak wdzięczni za złożenie na furcie dobrowolnej ofiary na utrzymanie i renowację Paradyża, złożoną do skarbony w kościele lub przy furcie. Na życzenie można otrzymać pokwitowanie złożonej ofiary.
8. Grupom niemiecko- i angielskojęzycznym w miarę możliwości udostępniamy przewodnika w odpowiednim języku. W razie braku takiej osoby nieodpłatnie udostępniamy ulotkę informacyjną z tłumaczeniem na właściwy język.
9. Czas zwiedzania zależy od życzenia grupy i może się wahać od 20 min. do ok. 1,5 godziny. Prosimy poinformować przewodnika na wstępie, jakim czasem grupa dysponuje.
10. W kościele poza dniami pielgrzymek diecezjalnych, odpustów i dni otwartej bramy nie sprawuje się liturgii ogólnodostępnej dla osób z zewnątrz. Istnieje możliwość odprawienia Mszy św. dla grupy przybywającej z własnym księdzem – po zgłoszeniu dyżurnemu furtianowi.
Paradyż A.D. 2011
